گاز رادون در خانه یکی از آلایندههای طبیعی است که ممکن است بدون هیچ علامت ظاهری در محیط داخلی ساختمان تجمع پیدا کند. رادون گازی رادیواکتیو، بیرنگ، بیبو و بیمزه است که در اثر تجزیه طبیعی اورانیوم موجود در خاک و سنگ تشکیل میشود. از آنجا که این گاز با حواس انسان قابل تشخیص نیست، اندازهگیری تنها راه مطمئن برای مشخص کردن میزان آن در خانه یا ساختمان است. سازمان جهانی بهداشت رادون را یکی از علل مهم سرطان ریه میداند و بر اندازهگیری و کاهش مواجهه با آن تأکید دارد. اطلاعات رسمی WHO درباره رادون.
رادون از تجزیه طبیعی اورانیوم موجود در خاک و سنگ به وجود میآید. این گاز میتواند از زمین آزاد شود و در هوای محیط قرار گیرد. در فضای باز، رادون معمولاً به سرعت رقیق میشود، اما در فضاهای بسته مانند خانهها، مدارس، ادارات و ساختمانهای دیگر میتواند تجمع پیدا کند.
مقدار گاز رادون در خانه به عوامل مختلفی مانند ویژگیهای زمینشناسی محل، نوع فونداسیون، مسیرهای ورود گاز، وضعیت درزبندی و میزان تهویه ساختمان بستگی دارد. به همین دلیل حتی دو ساختمان نزدیک به یکدیگر ممکن است غلظتهای متفاوتی از رادون داشته باشند. WHO نیز تأکید میکند که سطح رادون میتواند حتی بین ساختمانهای مجاور تفاوت زیادی داشته باشد. منبع WHO.
مهمترین مسیر ورود رادون به ساختمان، نفوذ گاز موجود در خاک به داخل بنا است. این نفوذ میتواند از طریق ترکها و شکافهای موجود در کف و دیوار، محل اتصال کف و دیوار، اطراف لولهها و کابلها، کفهای زیرزمینی، چاهکها و سایر مسیرهای ارتباطی ساختمان با خاک انجام شود.
به همین دلیل، گاز رادون در خانه ممکن است در طبقات نزدیک به زمین غلظت بیشتری داشته باشد، هرچند وجود رادون فقط به زیرزمین محدود نیست و در برخی شرایط میتواند در طبقات بالاتر نیز اندازهگیری شود.
آبهای زیرزمینی و برخی مصالح ساختمانی نیز میتوانند منبع رادون باشند، اما WHO نفوذ رادون از خاک را مهمترین منبع مواجهه در خانهها معرفی میکند. اطلاعات WHO درباره رادون در ساختمانها.
مهمترین اثر شناختهشده مواجهه طولانیمدت با گاز رادون افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه است. هنگام واپاشی رادون، ذرات رادیواکتیو بیشتری تولید میشوند. این ذرات میتوانند به ذرات موجود در هوا متصل شوند و هنگام تنفس وارد دستگاه تنفسی شوند.
در ریه، محصولات واپاشی رادون میتوانند سلولهای پوشاننده راههای هوایی را در معرض تابش قرار دهند و به DNA آسیب وارد کنند. WHO بر اساس شواهد اپیدمیولوژیک، ارتباط بین مواجهه با رادون در خانه و افزایش خطر سرطان ریه را تأیید کرده است. منبع علمی WHO.
خطر ناشی از گاز رادون در خانه به میزان و مدت مواجهه وابسته است. همچنین خطر سرطان ریه در افراد سیگاری که در معرض رادون قرار دارند، بیشتر است؛ بنابراین کاهش مواجهه با رادون در کنار ترک مصرف دخانیات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
هیچ خانهای را نمیتوان صرفاً بر اساس سن ساختمان، قیمت ملک یا ظاهر بنا ایمن یا ناایمن دانست. ممکن است یک ساختمان قدیمی سطح پایین رادون داشته باشد و یک ساختمان جدید به دلیل شرایط زمین و ساختوساز، سطح بالاتری نشان دهد.
وجود زیرزمین، تماس مستقیم ساختمان با خاک، تهویه محدود، ترکهای ساختمانی و شرایط زمینشناسی محل میتوانند اهمیت آزمایش را بیشتر کنند. با این حال، تنها روش قابل اعتماد برای تعیین وضعیت گاز رادون در خانه، انجام اندازهگیری است.
WHO نیز توصیه میکند سطح رادون داخل خانه اندازهگیری شود و در صورت بالا بودن آن، اقدامات اصلاحی انجام گیرد. راهنمای WHO برای محافظت در برابر رادون.
از آنجا که رادون بیرنگ و بیبو است، مشاهده، بو کردن یا بررسی ظاهری خانه نمیتواند میزان آن را مشخص کند. برای بررسی گاز رادون در خانه باید از کیت یا دستگاه مناسب اندازهگیری رادون استفاده شود.
آزمایشهای رادون میتوانند کوتاهمدت یا بلندمدت باشند. آزمایشهای کوتاهمدت برای ارزیابی سریعتر کاربرد دارند، در حالی که اندازهگیریهای بلندمدت، به دلیل ثبت دادهها در بازه زمانی طولانیتر، تصویر مناسبتری از میانگین مواجهه ارائه میکنند.
WHO توصیه میکند برای برآورد میانگین سالانه رادون در فضای داخلی، اندازهگیری در بازه حداقل سه ماه انجام شود. اندازهگیری باید مطابق دستورالعمل معتبر و با تجهیزات مناسب انجام گیرد. دستورالعمل WHO درباره اندازهگیری رادون.
برای مطالعه بیشتر درباره کیفیت هوای داخل ساختمان و سایر آلایندههای محیطی نیز میتوانید به بخش مقالات نانوسینا مراجعه کنید.
غلظت رادون بسته به کشور و استاندارد مورد استفاده میتواند با واحدهای مختلفی مانند پیکوکوری بر لیتر (pCi/L) یا بکرل بر مترمکعب (Bq/m³) گزارش شود. هنگام تفسیر نتیجه باید به دستورالعملهای معتبر و استانداردهای محل زندگی توجه کرد.
برای نمونه، در ایالات متحده آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا یا EPA سطح ۴ pCi/L را بهعنوان سطح اقدام برای کاهش رادون در خانهها در نظر میگیرد و در سطوح پایینتر نیز کاهش مواجهه را میتوان مورد توجه قرار داد. برای جزئیات بیشتر میتوانید به صفحه رسمی EPA درباره رادون مراجعه کنید.
مهم است بدانیم این اعداد را نباید بدون توجه به استانداردهای کشور محل زندگی بهعنوان یک «مرز مطلق بیخطر و خطرناک» تفسیر کرد. هدف اصلی، کاهش مواجهه تا حد امکان و مطابق دستورالعملهای معتبر است.
اگر آزمایش نشان دهد که گاز رادون در خانه بیش از سطح مرجع مورد استفاده در منطقه است، روشهای مختلفی برای کاهش آن وجود دارد. روش مناسب به ساختمان، فونداسیون، مسیرهای ورود گاز و نتیجه اندازهگیری بستگی دارد.
WHO روشهایی مانند افزایش تهویه زیر کف، استفاده از سیستم جمعآوری رادون، آببندی کف و دیوار و بهبود تهویه ساختمان را از راهکارهای کاهش رادون معرفی میکند. منبع WHO درباره کاهش رادون.
یکی از اشتباهات رایج این است که بدون اندازهگیری، اقدامات ساختمانی یا تهویهای انجام شود. در حالی که ابتدا باید مشخص شود آیا گاز رادون در خانه واقعاً در سطح قابل توجهی وجود دارد یا خیر.
اندازهگیری به شما کمک میکند منبع و میزان مشکل را بهتر بشناسید و سپس بر اساس داده واقعی، راهکار مناسب انتخاب کنید. همچنین بعد از اجرای اقدامات اصلاحی باید اندازهگیری مجدد انجام شود تا مشخص شود سطح رادون کاهش پیدا کرده است.
این رویکرد باعث میشود هزینهها هدفمندتر شوند و اقدامات اصلاحی بر اساس شرایط واقعی ساختمان انجام گیرند.
کیفیت هوای داخل ساختمان تنها به گردوغبار، مواد شیمیایی، کپک یا تهویه محدود نمیشود. آلایندههای طبیعی مانند گاز رادون نیز میتوانند در ساختمان وجود داشته باشند و بدون اندازهگیری قابل شناسایی نباشند.
از آنجا که بسیاری از افراد بخش قابل توجهی از زمان خود را در خانه سپری میکنند، بررسی کیفیت هوای داخل و شناسایی منابع آلاینده میتواند بخش مهمی از مدیریت محیط سالم ساختمان باشد. WHO نیز تأکید میکند که بیشترین مواجهه بسیاری از افراد با رادون در محیط خانه اتفاق میافتد. منبع WHO.
گاز رادون در خانه یک مسئله قابل اندازهگیری و قابل مدیریت است. این گاز طبیعی، بیرنگ و بیبو از تجزیه اورانیوم موجود در خاک و سنگ ایجاد میشود و میتواند از مسیرهای مختلف وارد ساختمان شود. مواجهه طولانیمدت با رادون با افزایش خطر سرطان ریه ارتباط دارد و این خطر در افراد سیگاری بیشتر است.
بهترین روش برای مدیریت رادون، حدس زدن یا اتکا به ظاهر ساختمان نیست؛ بلکه ابتدا باید سطح گاز رادون در خانه اندازهگیری شود. در صورت بالا بودن نتیجه، اقدامات اصلاحی مانند آببندی مسیرهای ورود، بهبود تهویه و استفاده از سیستمهای تخصصی کاهش رادون میتواند انجام شود و پس از آن نیز آزمایش مجدد صورت گیرد.
برای آشنایی بیشتر با موضوع کیفیت هوای داخل ساختمان و سایر خطرات محیطی میتوانید به وبسایت نانوسینا مراجعه کنید.
