میدان مغناطیسی فرکانس پایین یکی از انواع میدانهای الکترومغناطیسی است که در اطراف تجهیزات و سامانههای الکتریکی ایجاد میشود. خطوط انتقال و توزیع برق، پستهای برق، سیمکشی ساختمان، لوازم خانگی، تجهیزات اداری، وسایل نقلیه و برخی تجهیزات صنعتی از مهمترین منابع میدان مغناطیسی فرکانس پایین هستند. شدت این میدان به عواملی مانند مقدار جریان عبوری، فاصله از منبع و نحوه قرارگیری سیمها و تجهیزات بستگی دارد.
میدانهای الکترومغناطیسی فرکانس پایین بیشتر در محیطهای مسکونی، اداری و صنعتی مشاهده میشوند. در ادامه، مهمترین منابع میدان مغناطیسی فرکانس پایین و ویژگیهای هر یک را بررسی میکنیم.
منابع مختلفی میتوانند در محیط زندگی و محل کار، میدانهای مغناطیسی فرکانس پایین ایجاد کنند. از جمله این منابع میتوان به خطوط برق، ترانسفورماتورها، پستهای برق، سیمکشی ساختمان، لوازم خانگی، قطارهای برقی، پتوهای برقی، بخاری و اتوی برقی، سشوار، تلویزیون، رایانه، سیستمهای صوتی، تجهیزات تهویه، لامپهای فلورسنت، یخچال، مخلوطکن، ماشین لباسشویی، خشککن، دستگاه قهوهساز، جاروبرقی، توستر، دستگاه فکس، پرینتر و اسکنر اشاره کرد.
باید توجه داشت که وجود یک وسیله برقی لزوماً به معنی ایجاد میدان قوی نیست و میزان میدان مغناطیسی به مشخصات دستگاه، جریان عبوری و فاصله از منبع بستگی دارد.
خطوط انتقال و توزیع برق از منابع مهم میدان مغناطیسی فرکانس پایین در محیطهای شهری و صنعتی محسوب میشوند. عبور جریان الکتریکی از خطوط برق باعث ایجاد میدان مغناطیسی در اطراف هادیها میشود.
شدت میدان مغناطیسی در اطراف خطوط برق به عواملی مانند مقدار جریان عبوری، ارتفاع خطوط از سطح زمین و فاصله میان سیمها وابسته است. معمولاً با افزایش فاصله از منبع، شدت میدان کاهش پیدا میکند.
بخش قابل توجهی از شبکههای برق در بسیاری از مناطق بهصورت زیرزمینی اجرا میشود. استفاده از کابلهای زیرزمینی معمولاً با هدف مدیریت بهتر فضای شهری و کاهش اثرات بصری خطوط انتقال انجام میشود.
کابلهای زیرزمینی نیز مانند سایر هادیهای حامل جریان، میتوانند در اطراف خود میدان مغناطیسی فرکانس پایین ایجاد کنند. قرار گرفتن کابل در زیر زمین بهتنهایی به معنی حذف میدان مغناطیسی نیست؛ بنابراین برای ارزیابی میزان میدان، عواملی مانند جریان عبوری و فاصله از کابل اهمیت دارند.
پستهای برق برای انتقال، توزیع و تنظیم انرژی الکتریکی مورد استفاده قرار میگیرند و ممکن است در نزدیکی مناطق مسکونی، ساختمانهای اداری و مراکز مختلف قرار داشته باشند. تجهیزات الکتریکی موجود در این مراکز میتوانند منبع میدانهای الکتریکی و میدان مغناطیسی فرکانس پایین باشند.
شدت میدان در اطراف پست برق به نوع تجهیزات، جریان عبوری، فاصله و شرایط عملیاتی آن بستگی دارد.
سیمکشی برق ساختمان یکی دیگر از منابع میدان مغناطیسی فرکانس پایین است. هنگامی که جریان الکتریکی از سیمها عبور میکند، میدان مغناطیسی در اطراف آنها ایجاد میشود.
شدت میدان ایجادشده در یک ساختمان به مقدار جریان، نحوه قرارگیری سیمها، فاصله از سیمکشی و آرایش مدارهای الکتریکی بستگی دارد. اجرای صحیح سیستم برق ساختمان و رعایت استانداردهای مربوط به سیمکشی و اتصال زمین از اصول مهم ایمنی تأسیسات الکتریکی است.
سیستمهای حملونقل برقی نیز میتوانند یکی از منابع میدان مغناطیسی فرکانس پایین باشند. در خودروها، قطارهای برقی و سایر وسایل نقلیه دارای تجهیزات الکتریکی، جریان برق در سیمها و تجهیزات مختلف میتواند میدانهای الکترومغناطیسی ایجاد کند.
میزان میدان در محیطهای حملونقل به نوع وسیله، سیستم برقرسانی، محل قرارگیری تجهیزات و فاصله فرد از منبع بستگی دارد.
تقریباً هر وسیلهای که جریان برق مصرف میکند، میتواند در اطراف خود میدان الکترومغناطیسی ایجاد کند. یخچال، ماشین لباسشویی، جاروبرقی، سشوار، اتو، مایکروویو، تلویزیون، رایانه و سایر تجهیزات برقی از جمله منابع رایج میدانهای فرکانس پایین در محیطهای داخلی هستند.
شدت میدان مغناطیسی فرکانس پایین در اطراف هر وسیله یکسان نیست و معمولاً با فاصله گرفتن از منبع کاهش پیدا میکند. بنابراین فاصله مناسب از تجهیزات برقی و رعایت دستورالعملهای ایمنی سازنده، از اقدامات ساده برای مدیریت مواجهه با میدانهای الکترومغناطیسی است.
نمایشگرهای CRT که در نسل قدیمی مانیتورها و تلویزیونها استفاده میشدند، از فناوری متفاوتی نسبت به نمایشگرهای LCD و LED برخوردار بودند. این تجهیزات در هنگام کار میتوانند میدانهای الکترومغناطیسی ایجاد کنند و میزان آن به طراحی دستگاه و فاصله از نمایشگر وابسته است.
با توجه به تفاوت فناوری نمایشگرهای قدیمی و جدید، مقایسه میزان میدان مغناطیسی آنها باید بر اساس اندازهگیری و مشخصات فنی هر دستگاه انجام شود.
برای کاهش مواجهه غیرضروری با میدان مغناطیسی فرکانس پایین میتوان از راهکارهای سادهای مانند افزایش فاصله از منابع، کاهش زمان حضور در نزدیکی تجهیزات پرمصرف و بررسی سیمکشی و تجهیزات الکتریکی استفاده کرد. در مواردی که نیاز به ارزیابی دقیق وجود دارد، اندازهگیری شدت میدان در محل میتواند اطلاعات دقیقتری ارائه دهد.
برای آشنایی با روشهای مختلف کاهش و کنترل امواج الکترومغناطیسی در محیطهای داخلی، میتوانید از محصولات و راهکارهای تخصصی نانوسینا نیز دیدن کنید.
