گاز رادون یکی از مهمترین عوامل خطر سرطان ریه پس از استعمال دخانیات است. آیا تا به حال شنیدهاید که گاز رادون یکی از عناصر موجود در هوایی باشد که تنفس میکنیم؟ این گاز بیرنگ، بیبو و بیمزه است. به همین دلیل، بدون اندازهگیری نمیتوان وجود آن را در یک ساختمان تشخیص داد. در این مقاله با ویژگیهای گاز رادون، افراد در معرض، ارتباط آن با سرطان ریه و روش تشخیص سطح رادون در خانه آشنا میشوید.
رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی است که در زنجیره واپاشی عناصر طبیعی قرار دارد. این گاز در نتیجه تجزیه طبیعی اورانیوم موجود در سنگها و خاک ایجاد میشود. رادون در جدول تناوبی عناصر دارای عدد اتمی ۸۶ است و در دسته گازهای نجیب قرار میگیرد.
این گاز سنگین، بیرنگ، بیبو و بیطعم است. رادون میتواند از لایههای زیرین زمین به سمت سطح حرکت کند و وارد هوا شود. سازمان جهانی بهداشت نیز رادون را گازی طبیعی و رادیواکتیو معرفی میکند که از واپاشی اورانیوم موجود در سنگها و خاک ایجاد میشود.
برخی مصالح ساختمانی که از خاک و سنگهای طبیعی ساخته میشوند نیز ممکن است مقدار کمی از عناصر مولد رادون داشته باشند. با این حال، خاک زیر ساختمان در بیشتر شرایط مهمترین منبع رادون داخل خانه محسوب میشود.
میزان غلظت گاز رادون در نواحی بسته، بهویژه فضاهایی که تهویه نامناسب دارند، میتواند بیشتر از فضای باز باشد. در محیط بیرون، گاز رادون معمولاً به سرعت رقیق میشود. در مقابل، در ساختمانها ممکن است تجمع پیدا کند.
بسته به ساختار زمینشناسی محیط، مقدار کمی رادون نیز میتواند در آبهای زیرزمینی وجود داشته باشد. این رادون ممکن است هنگام استفاده از آب وارد هوای داخل ساختمان شود. با این حال، خاک و گاز موجود در زیر ساختمان معمولاً مهمترین منبع مواجهه مسکونی هستند.
محصولات واپاشی گاز رادون میتوانند از طریق هوای تنفسی وارد ریه شوند. این ذرات ممکن است روی سلولهای پوشاننده مجاری تنفسی قرار گیرند و با انتشار ذرات آلفا به DNA سلولها آسیب وارد کنند. در نتیجه، مواجهه طولانیمدت با گاز رادون میتواند خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهد.
گاز رادون تقریباً در تمامی نقاط میتواند وجود داشته باشد. با این حال، غلظت آن در نواحی گوناگون متفاوت است. همه افراد ممکن است در طول روز مقدار مشخصی رادون استنشاق کنند. میزان مواجهه افراد به سطح رادون محیط زندگی یا کار آنها بستگی دارد.
رادون میتواند از طریق شکافهای موجود در کف و دیوار ساختمان وارد فضای داخلی شود. درزهای فونداسیون، منافذ اطراف لولهها و کابلها، چاهکها و مسیرهای تخلیه نیز میتوانند از راههای ورود رادون باشند.
اگر ساختمان روی خاک یا سنگهایی با میزان بالاتر اورانیوم ساخته شده باشد، احتمال وجود غلظت بالاتر رادون افزایش پیدا میکند. شرایط تهویه ساختمان نیز اهمیت زیادی دارد.
در بسیاری از ساختمانها، بخشهای تحتانی مانند زیرزمین و فضاهای در تماس با خاک اهمیت بیشتری دارند. بنابراین این قسمتها معمولاً باید در برنامه ارزیابی گاز رادون قرار گیرند. WHO نیز تأکید میکند که نفوذ گاز رادون از خاک، مهمترین منبع رادون در بیشتر خانههاست.
هرچه میزان مواجهه طولانیمدت با گاز رادون بیشتر باشد، خطر سلامت نیز بیشتر میشود. به همین دلیل، کاهش سطح رادون در ساختمانهای دارای غلظت بالا اهمیت دارد.
طبق گزارشهای سازمان جهانی بهداشت، گاز رادون پس از استعمال دخانیات یکی از مهمترین عوامل سرطان ریه در جمعیت عمومی است. WHO رادون را دومین علت مهم سرطان ریه پس از سیگار معرفی میکند. همچنین برآورد میکند که رادون بسته به سطح متوسط آن و میزان مصرف دخانیات در یک کشور، با حدود ۳ تا ۱۴ درصد موارد سرطان ریه ارتباط دارد.
تجزیه گاز رادون باعث ایجاد محصولات واپاشی رادیواکتیو میشود. این ذرات میتوانند به گردوغبار موجود در هوا متصل شوند. ذرات هنگام تنفس وارد مجاری تنفسی میشوند و ممکن است روی سلولهای ریه قرار گیرند.
تابش آلفا حاصل از واپاشی این ذرات میتواند به DNA سلولها آسیب وارد کند. به همین دلیل، مواجهه مزمن با گاز رادون میتواند احتمال ابتلا به سرطان ریه را افزایش دهد.
کارکنان معادن و افرادی که در محیطهای دارای غلظت بالاتر رادون کار میکنند، ممکن است مواجهه بیشتری داشته باشند. با این حال، بخش بزرگی از مواجهه جمعیت عمومی در خانهها اتفاق میافتد. به همین دلیل، اندازهگیری گاز رادون در منازل اهمیت زیادی دارد.
رابطه میان استعمال دخانیات و رادون نیز اهمیت زیادی دارد. خطر سرطان ریه در افرادی که همزمان در معرض دود دخانیات و گاز رادون هستند بیشتر است. WHO اعلام کرده است که افراد سیگاری از نظر خطر سرطان ریه مرتبط با رادون، بهمراتب بیشتر از افراد غیرسیگاری در معرض خطر قرار دارند.
گاز رادون گازی بیرنگ، بیبو و بیمزه است. بنابراین انجام آزمایش، روش اصلی تشخیص میزان آن در ساختمان است. ظاهر خانه یا نوع ساختمان به تنهایی نمیتواند سطح رادون را مشخص کند.
سطح گاز رادون داخل هر خانه به شرایط خاک زیر و اطراف ساختمان، مسیرهای ورود گاز و وضعیت تهویه بستگی دارد. به همین دلیل، نتیجه اندازهگیری یک خانه را نمیتوان بدون بررسی شرایط، به خانه دیگری تعمیم داد.
عواملی مانند فشار هوا، وضعیت تهویه، شرایط آبوهوایی و تغییرات فصلی میتوانند سطح رادون را تغییر دهند. این تغییرات ممکن است حتی در طول یک روز نیز مشاهده شوند. بنابراین یک اندازهگیری کوتاهمدت فقط یک تصویر اولیه از وضعیت ساختمان ارائه میدهد.
برای ارزیابی دقیقتر میتوان از تستهای کوتاهمدت و بلندمدت استفاده کرد. WHO اعلام میکند که برای برآورد میانگین سالانه غلظت رادون در هوای داخلی، اندازهگیری حداقل سهماهه و ترجیحاً طولانیتر مناسبتر است.
در تست کوتاهمدت، سطح رادون برای یک دوره محدود بررسی میشود. بسته به نوع کیت، این مدت میتواند از چند روز تا چند هفته و در برخی روشها تا حدود ۹۰ روز باشد.
تستهای بلندمدت برای بازههای بیش از ۹۰ روز طراحی شدهاند. این تستها میتوانند تأثیر تغییرات فصلی و روزانه را بهتر نشان دهند. به همین دلیل، برای برآورد میانگین طولانیمدت رادون اطلاعات مناسبتری ارائه میکنند.
دستگاههای الکترونیکی نیز برای پایش مداوم یا مشاهده تغییرات سطح رادون کاربرد دارند. انتخاب دستگاه یا کیت باید بر اساس هدف اندازهگیری، دستورالعمل سازنده و شرایط ساختمان انجام شود.
راهنمای EPA درباره نحوه آزمایش رادون در منزل نیز اطلاعات تکمیلی درباره روشهای تست و ارزیابی ساختمان ارائه میدهد.
هیچ خانهای را نمیتوان فقط بر اساس ظاهر یا موقعیت جغرافیایی آن، کاملاً عاری از رادون دانست. سطح گاز رادون ممکن است بین دو ساختمان مجاور نیز متفاوت باشد.
حتی در یک ساختمان، ممکن است غلظت رادون در زیرزمین با طبقه همکف تفاوت داشته باشد. در اتاقهای مختلف نیز شرایط میتواند متفاوت باشد.
به همین دلیل، برای شناخت واقعی وضعیت ساختمان باید اندازهگیری انجام شود. اگر نتیجه آزمایش نشان دهد که غلظت گاز رادون بالا است، میتوان برای کاهش آن اقدام کرد.
EPA در ایالات متحده سطح اقدام خود را ۴ pCi/L تعیین کرده است. این مقدار برابر با حدود ۱۵۰ Bq/m³ است. EPA همچنین اعلام میکند که سطح کاملاً بدون خطر برای مواجهه با رادون شناخته نشده است و در برخی شرایط، کاهش غلظتهای پایینتر نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد. اطلاعات EPA درباره سطح اقدام برای رادون
گاز رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی است که میتواند بدون هیچ بو، رنگ یا مزهای در خانه وجود داشته باشد. این گاز بیشتر از خاک و سنگهای زیر ساختمان وارد فضای داخلی میشود و در شرایط نامناسب تهویه میتواند تجمع پیدا کند.
مواجهه طولانیمدت با گاز رادون یکی از عوامل مهم خطر سرطان ریه است. این خطر در افرادی که سیگار میکشند بیشتر میشود. به همین دلیل، اندازهگیری رادون در خانه اهمیت زیادی دارد.
تفاوت سطح رادون بین خانهها و تغییرات روزانه و فصلی باعث میشود اندازهگیری مستقیم ساختمان ضروری باشد. استفاده از تست کوتاهمدت میتواند برای ارزیابی اولیه مفید باشد. تست بلندمدت نیز اطلاعات بهتری درباره میانگین غلظت رادون در طول زمان ارائه میدهد.
اگر نتیجه آزمایش نشاندهنده غلظت بالا باشد، میتوان بر اساس شرایط ساختمان برای کاهش مواجهه اقدام کرد. هدف از این اقدامات، کاهش غلظت رادون و ایجاد محیط داخلی سالمتر برای ساکنان است.
برای آشنایی با روشهای اندازهگیری و دریافت مشاوره درباره ارزیابی گاز رادون میتوانید با مجموعه نانوسینا در ارتباط باشید.
