کاهش گاز رادون زمانی اهمیت پیدا میکند که نتیجه اندازهگیری نشان دهد غلظت رادون در یک ساختمان بالا است. رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی، بیرنگ و بیبو است که میتواند از خاک وارد ساختمان شود و در فضاهای بسته تجمع پیدا کند. پیش از اجرای هر روش، ابتدا باید غلظت رادون به شکل صحیح اندازهگیری شود. سپس میتوان با توجه به ساختار ساختمان و مسیرهای ورود گاز، روش مناسب برای کاهش گاز رادون را انتخاب کرد.
رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی است که در اثر واپاشی اورانیوم موجود در خاک و سنگها ایجاد میشود. این گاز میتواند از خاک وارد فضای داخلی ساختمان شود. رادون در محیطهای بسته، بهخصوص در بخشهایی که با خاک تماس دارند، امکان تجمع بیشتری دارد.
اگر غلظت رادون در ساختمان بالا باشد، کاهش مواجهه با آن اهمیت زیادی دارد. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند که برای ساختمانهایی با سطح بالای رادون، اندازهگیری، پیشگیری و اقدامات کاهشدهنده مورد توجه قرار گیرد.
در مراحل اولیه، بهترین اقدام این است که پیش از هرگونه تغییر اساسی، سطح رادون اندازهگیری شود. پس از مشخص شدن غلظت، میتوان درباره آببندی، بهبود تهویه یا نصب سیستم کاهش رادون تصمیمگیری کرد.
شرکت در دورههای آموزشی یا دریافت راهنمایی از متخصصان میتواند مفید باشد. بدون تجهیزات و تکنیکهای مناسب، اقدامات نادرست ممکن است نتیجه مطلوبی نداشته باشند. حتی برخی تغییرات نامناسب در فشار هوای ساختمان میتوانند ورود گاز رادون از خاک را افزایش دهند.
اگر تصمیم به استفاده از متخصصان تأییدشده ندارید، بهتر است با مرکز ارزیابی رادون محلی یا نهاد مسئول در منطقه خود مشورت کنید. در این شرایط، میتوان نحوه صحیح اندازهگیری، محل مناسب نصب تجهیزات و اصول کاهش غلظت رادون را بهتر فرا گرفت.
به عنوان مثال، میتوانید میزان غلظت رادون را با کیت یا دتکتور مناسب ارزیابی کنید. همچنین باید بدانید فشار هوا چگونه بر مسیر حرکت گاز تأثیر میگذارد. نحوه ورود رادون از خاک و آب نیز باید در نظر گرفته شود.
همه ترکها و دهانههای مهم ساختمان باید بررسی شوند. ترکها و حفرههای موجود در کف، دیوار و فونداسیون میتوانند مسیر ورود رادون به ساختمان باشند.
تمام نقاط ورودی باید تا حد امکان آببندی شوند. برای برخی ترکها و درزهای ساختمانی میتوان از مواد آببندی مناسب مانند درزگیرهای پلییورتان استفاده کرد. اتصالات بین دیوار و کف نیز باید به شکل اصولی آببندی شوند.
با این حال، آببندی به تنهایی همیشه برای کنترل غلظت بالای رادون کافی نیست. در ساختمانهایی که سطح رادون بالا است، ممکن است در کنار آببندی به یک سیستم کاهش فعال نیز نیاز باشد. راهنمای EPA نیز استفاده از درزگیر مناسب برای ترکها و منافذ فونداسیون را در کنار سایر اقدامات توصیه میکند. راهنمای EPA درباره آببندی و ساختمان مقاوم در برابر رادون اطلاعات بیشتری در این زمینه ارائه میدهد.
تهویه مناسب یکی از عواملی است که میتواند به کاهش غلظت رادون در فضای داخلی کمک کند. باز گذاشتن پنجرهها میتواند در برخی شرایط باعث افزایش تبادل هوای داخل و خارج شود. با این حال، تهویه طبیعی به شرایط ساختمان و آبوهوا وابسته است و همیشه به عنوان یک راهکار کافی برای ساختمان دارای رادون بالا قابل اتکا نیست.
در صورت امکان، فضاهای پایین ساختمان و قسمتهایی که به خاک نزدیک هستند باید از نظر تهویه بررسی شوند. جریان مناسب هوا میتواند غلظت رادون واردشده به فضای داخلی را رقیق کند.
همچنین نباید تصور کرد که هر فن تهویهای باعث کاهش رادون میشود. برخی فنها ممکن است فشار منفی در ساختمان ایجاد کنند. در چنین شرایطی، ورود گاز رادون از خاک میتواند افزایش پیدا کند. به همین دلیل، طراحی سیستم تهویه باید با توجه به وضعیت ساختمان و مسیر ورود رادون انجام شود.
WHO نیز بهبود تهویه را یکی از راهکارهای کاهش رادون میداند. با این حال، نوع سیستم تهویه باید متناسب با ساختمان انتخاب شود.
در متنهای قدیمی درباره کاهش رادون، استفاده از فنهای سقفی و ژنراتورهای یون مثبت پیشنهاد شده است. با این حال، این روش را نباید به عنوان یک روش استاندارد و قطعی برای کاهش گاز رادون معرفی کرد.
راهنماهای معتبر WHO و EPA بیشتر بر اندازهگیری صحیح، آببندی مسیرهای ورود و استفاده از سیستمهای کاهش تخصصی مانند مکش زیر دال یا تهویه متناسب با ساختمان تأکید دارند. بنابراین اگر هدف، کاهش واقعی غلظت رادون است، استفاده از روشهای تأییدشده اهمیت بیشتری دارد.
استفاده نادرست از فنهای تهویه میتواند باعث ایجاد فشار منفی در ساختمان شود. فشار منفی ممکن است ورود گازهای موجود در خاک، از جمله رادون، را افزایش دهد.
به همین دلیل، اگر از فن یا سیستم تهویه استفاده میکنید، باید عملکرد آن با شرایط ساختمان هماهنگ باشد. در برخی ساختمانها، سیستمهای تهویه متعادل یا سیستمهایی که اندکی فشار مثبت ایجاد میکنند میتوانند گزینه مناسبتری باشند.
بنابراین توصیه میشود پیش از نصب یا تغییر سیستم تهویه، وضعیت فشار هوا و غلظت رادون اندازهگیری شود.
اگر در زیرزمین، انباری یا فضای خالی ساختمان با خاک بدون پوشش روبهرو هستید، میتوان سطح خاک را برای کاهش مسیر ورود گاز رادون پوشاند.
در برخی ساختمانها از غشاها و پوششهای مناسب برای جدا کردن فضای داخلی از خاک استفاده میشود. درزهای این پوششها نیز باید به صورت صحیح آببندی شوند.
استفاده از یک پوشش ساده بدون طراحی و اجرای صحیح همیشه کافی نیست. در ساختمانهایی که سطح رادون بالاست، پوشش خاک معمولاً باید به عنوان بخشی از یک سیستم کامل کاهش رادون در نظر گرفته شود. برای فضاهای دارای خاک در معرض هوا، روشهایی مانند سیستم تخلیه فعال زیر غشا نیز میتوانند استفاده شوند.
مقدار رادون موجود در آب، بهخصوص در منابع آب زیرزمینی، میتواند در برخی مناطق قابل توجه باشد. رادون محلول در آب میتواند هنگام استفاده از آب وارد هوای داخلی شود.
در صورت بالا بودن رادون آب، روشهایی مانند هوادهی و استفاده از سیستمهای فیلتراسیون کربن فعال میتوانند برای کاهش آن مورد استفاده قرار گیرند.
به طور کلی، هوادهی و فیلتراسیون کربن فعال از روشهای شناختهشده برای کاهش رادون در آب هستند. انتخاب روش مناسب باید بر اساس میزان رادون، حجم آب و شرایط سیستم آب ساختمان انجام شود. WHO نیز این دو روش را از گزینههای مؤثر برای کاهش رادون آب معرفی کرده است.
با کمک پیمانکاران و متخصصان ارزیابی و کاهش رادون میتوان اقدامات لازم را با اطمینان بیشتری انجام داد. در این شرایط، متخصص میتواند شرایط ساختمان، مسیرهای احتمالی ورود رادون و نتیجه اندازهگیری را بررسی کند.
بر اساس غلظت رادون داخل ساختمان و شرایط آن، سیستم کاهش گاز رادون میتواند شامل یک یا چند روش باشد. هزینه اجرای سیستم نیز به نوع ساختمان، روش انتخابی، وضعیت فونداسیون، محل اجرا و تجهیزات مورد نیاز بستگی دارد. بنابراین بهتر است هزینه نهایی پس از بازدید و طراحی سیستم مشخص شود.
با همکاری متخصص، سعی کنید یک استراتژی مناسب انتخاب کنید. بعضی از تکنیکها میزان ورود رادون به ساختمان را کاهش میدهند. برخی روشها نیز برای کاهش غلظت موجود در فضای داخلی طراحی شدهاند.
انتخاب روش مناسب به بودجه، ساختار ساختمان، نوع فونداسیون، محل ورود رادون و سطح اندازهگیریشده بستگی دارد. به همین دلیل، بهتر است قبل از اجرای پروژه، جزئیات طرح، تجهیزات، روش اجرا و هزینهها به صورت مشخص در قرارداد بیان شود.
همچنین باید مشخص شود که سیستم چگونه کنترل میشود و پس از نصب، چگونه عملکرد آن ارزیابی خواهد شد.
اگر غلظت گاز رادون در ساختمان در محدودهای باشد که بر اساس راهنمای محل زندگی نیازمند اقدام است، باید کاهش سطح رادون جدی گرفته شود. در ایالات متحده، EPA مقدار ۴ pCi/L را به عنوان سطح اقدام خود معرفی میکند. این عدد یک استاندارد جهانی نیست و باید راهنمای کشور یا منطقه محل ساختمان در نظر گرفته شود.
مواجهه با رادون معمولاً علامت فوری و قابل تشخیصی ایجاد نمیکند. به همین دلیل، تشخیص آن باید بر اساس اندازهگیری انجام شود. اگر نتیجه آزمایش نشاندهنده غلظت بالا باشد، بهتر است نتیجه جدی گرفته شود و برای کاهش مواجهه اقدام شود.
پس از نصب سیستم، بهتر است همراه با متخصص، تجهیزات و نحوه عملکرد آن را بررسی کنید. اطلاعات لازم درباره راهاندازی، کنترل و نگهداری سیستم باید در اختیار شما قرار گیرد.
سیستم نصبشده باید دارای دستورالعمل مناسب باشد. همچنین در صورت بروز مشکل، خرابی یا از کار افتادن بخشهای اصلی باید امکان تشخیص وضعیت وجود داشته باشد.
در صورتی که هر گونه سؤال درباره عملکرد سیستم دارید، بهتر است آن را با متخصص یا پیمانکار اجراکننده در میان بگذارید.
استفاده از سیستمهای فعال کاهش گاز رادون ممکن است هزینههای جانبی مانند مصرف برق داشته باشد. میزان این هزینه به نوع سیستم، مدت زمان کارکرد، توان فن و شرایط ساختمان بستگی دارد.
برخی سیستمها به صورت مداوم کار میکنند. بنابراین ممکن است مصرف برق آنها در هزینههای جاری ساختمان دیده شود.
با وجود این هزینهها، هدف اصلی سیستم کاهش مواجهه با گاز رادون و کاهش خطرات ناشی از سطح بالای آن است. به همین دلیل، هزینه اجرای سیستم باید در کنار میزان کاهش غلظت و شرایط سلامت محیط بررسی شود.
پس از نصب، سیستم باید به درستی نگهداری شود. تجهیزات را باید به صورت دورهای بررسی کنید تا از عملکرد صحیح آنها مطمئن شوید.
در صورت مشاهده خرابی یا عملکرد نامناسب، باید با متخصص یا پیمانکار تماس بگیرید. همچنین فیلترها و سایر قطعات مصرفی باید مطابق دستورالعمل سازنده بررسی و در زمان مناسب تعویض شوند.
مدت زمان تعویض فیلتر یا سرویس سیستم برای همه تجهیزات یکسان نیست. بنابراین نمیتوان برای همه سیستمها یک بازه ثابت مانند پنج سال یا شش ماه تعیین کرد. بهترین روش این است که برنامه نگهداری بر اساس نوع تجهیزات و دستورالعمل سازنده انجام شود.
پس از هر اقدام مهم برای کاهش گاز رادون نیز بهتر است سطح رادون دوباره اندازهگیری شود. این کار نشان میدهد که روش اجراشده تا چه اندازه مؤثر بوده است. WHO نیز بر اندازهگیری و ارزیابی عملکرد اقدامات کاهش رادون تأکید دارد.
کاهش گاز رادون باید بر اساس نتیجه اندازهگیری و شرایط واقعی ساختمان انجام شود. اولین قدم، اندازهگیری دقیق غلظت رادون است. پس از آن میتوان مسیرهای ورود و عوامل مؤثر بر تجمع گاز را بررسی کرد.
آببندی ترکها و منافذ، بهبود تهویه، استفاده از پوششهای مناسب در فضاهای در تماس با خاک و نصب سیستمهای تخصصی کاهش رادون از روشهایی هستند که بسته به شرایط ساختمان میتوانند مورد استفاده قرار گیرند.
در ساختمانهایی که سطح رادون بالا است، استفاده از سیستمهای تخصصی مانند مکش فعال زیر دال یا زیر غشای خاک میتواند گزینه مؤثری باشد. نوع سیستم باید بر اساس ساختار ساختمان و شرایط محل انتخاب شود.
همچنین باید توجه داشت که هر روش برای همه ساختمانها مناسب نیست. برخی روشها ممکن است در یک ساختمان مؤثر باشند و در ساختمان دیگر عملکرد مناسبی نداشته باشند. به همین دلیل، اندازهگیری قبل و بعد از اجرای اقدامات اهمیت زیادی دارد.
هدف از کاهش گاز رادون، کم کردن مواجهه افراد با این گاز و ایجاد محیط داخلی سالمتر است. در صورت بالا بودن غلظت رادون، استفاده از راهنمایی متخصص میتواند به انتخاب روش مناسب و جلوگیری از اجرای اقدامات نامناسب کمک کند.
Scientific References:
