بررسی اثر تابش امواج الکترومغناطیس بر روی اختلالات خواب و حافظه از مباحث بسیار مهم در حوزه بهداشت محیط و سلامت بیولوژیک انسان است. با رشد روزافزون زیرساخت‌های ارتباطی، دکل‌های تلفن همراه (BTS) و تجهیزات فرکانس رادیویی، نگرانی‌های متعددی درباره پیامدهای این پرتوها بر دستگاه عصبی، کیفیت خواب شبانه و توان پردازش ذهنی مطرح شده است که در ادامه مهم‌ترین شواهد و پژوهش‌های تجربی آن را بررسی می‌کنیم.
مطالعه‌ای بر روی ۸۵ نفر از افراد ساکن در همسایگی دکل‌های فرکانس رادیویی (RFR)—شامل ۳۷ نفر ساکن در ساختمان زیر آنتن و ۴۸ نفر روبه‌روی ایستگاه دکل—در مقایسه با گروه شاهد ۸۰ نفره فاقد مواجهه انجام شد. یافته‌ها نشان‌دهنده افزایش معنادار برخی شکایات عصبی در افراد مواجه‌شده بود:
علاوه بر این، نتایج آزمون‌های شناختی از افت محسوس حافظه کوتاه‌مدت در ساکنان مجاور ایستگاه‌ها خبر داد. برای اطمینان از قرار داشتن در حریم امن مجاز، بهره‌گیری از خدمات اندازه‌گیری و پایش تخصصی امواج الکترومغناطیس اولین گام تشخیصی در ساختمان‌های شهری به شمار می‌رود.
بررسی‌های آزمایشگاهی روشن ساخته است که حضور در معرض میدان‌های با فرکانس پایین و رادیویی می‌تواند فعالیت الکتریکی نورون‌ها را دستخوش تغییر کند. میدان‌های مغناطیسی فرکانس شبکه (۵۰ هرتز) بر سرعت آزمون‌های محاسباتی و ادراک لغات اثرگذار گزارش شده‌اند. همچنین مطالعات الکتروانسفالوگرافی (EEG) حاکی از آن است که پرتودهی با فرکانس‌های رادیویی با برانگیختگی امواج مغزی در برخی باندها همراه بوده که حتی پس از قطع منبع نیز تا مدتی ادامه می‌یابد و به عنوان عاملی مخل در ورود به فازهای عمیق خواب شناخته می‌شود.
پژوهش‌های انجام‌شده در مدل‌های آزمایشگاهی حیوانی ابعاد فیزیولوژیک دقیق‌تری از این پدیده را روشن کرده‌اند:
پرتودهی با فرکانس‌های رادیویی باند ۸۰۰ تا ۱۹۰۰ مگاهرتز تلفن همراه در دوران جنینی موش‌ها به بروز تغییرات پایدار در رفتار و ضعف عملکرد یادگیری در بزرگسالی منتهی شد. سازوکار احتمالی، تحریک رادیکال‌های آزاد اکسیژن (ROS) و آسیب به غشای سلولی است.
مواجهه طولانی‌مدت با امواج پالسی ۱۸۰۰ مگاهرتز، تغییرات محسوسی در سطوح دوپامین (DA)، نوراپی‌نفرین (NE) و سروتونین (۵-HT) در نواحی کلیدی مغز نظیر هیپوکامپوس و هیپوتالاموس ایجاد کرده است؛ مناطقی که مستقیماً تنظیم‌کننده یادگیری، حافظه و پاسخ‌های استرسی بدن هستند.
به دنبال قرارگیری در معرض پالس‌های الکترومغناطیسی، افت معنادار آنزیم سنتاز اکسید نیتریک در هیپوکامپ مشاهده شد که بازیابی کامل آن مستلزم زمان بوده و تا برقراری تعادل، یادگیری فضایی و بازیابی اطلاعات دچار اختلال موقت می‌گردد.
برای کنترل چگالی توان امواج در فضای استراحت و به حداقل رساندن خطرات محیطی، رعایت اصول مهندسی بهداشت پرتوها توصیه می‌شود:
